ÇOCUKLARDA SONBAHAR VE KIŞ HASTALIKLARI

Çocuklar hava soğukken neden daha çok hastalanır?Bunun pek çok nedeni var. Birincisi çocuklarda özellikle solunum yolu enfeksiyonu yapan virüs ve bakterilerin soğuğu sevmesi.İkinci nedeni;Okulların açık olması.Okullar,çoğu zaman enfeksiyonların hızla yayıldığı bir ortam oluyor.Üçüncü nedeni de soğuk havalarda insanların daha çok kapalı yerlerde olması ve birbirlerine enfeksiyon bulaştırma şanslarının artması.

OKULUN BİRİNCİ YILI
 İster anaokulundan başlansın,ister ilkokul,ister kreş okulun birinci yılı genellikle pek çok solunum yolu enfeksiyonu geçirilen,çocuğun sıklıkla hasta olduğu bir dönemdir.Hatta bu süreç iki yıl sürebilir.Bu dönemde bağışıklık sistemi hiç görmediği enfeksiyonlarla karşılaşmakta ve aslında vücut bir yandan da bağışıklanmaktadır.Birkaç yıl içinde durum genellikle düzelir.
 
YILDA KAÇ ENFEKSİYON NORMAL?
 Bir çocuğun yılda 6-12 solunum yolu enfeksiyonu geçirmesi normaldir.
 
NE ZAMAN ENDİŞE ETMELİ?
 Çocuğun sıklıkla üst solunum yolu enfeksiyonu geçirmesi normalken,sık zatürre geçiren bir çocukla ilgili endişe edilir.Çok sık kulak enfeksiyonu geçiren çocuklarda altta bir sebep olup olmadığına bakılmalı.Çocuğun hastalıkları ne kadar ağır geçirdiği,arada tümüyle iyileşip iyileşmediği doktor tarafından dikkatle değerlendirilmelidir.Çocukta hep aynı aralıklarla tekrarlayan ateş var ise çocuk periyodik ateş sendromları yönünden değerlendirilmelidir.
 
ÇOCUKLARIN DAHA SIKLIKLA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONU GEÇİRMESİNE NEDEN OLAN FAKTÖRLER
 Alerjik hastalıklar,astım,geniz eti gibi problemler çocukların daha sıklıkla solunum yolu enfeksiyonları geçirmesine neden olur.Sigara dumanına maruz kalmak da enfeksiyonları erttıran önemli bir faktördür.Çok çocuklu ailelerin çocukları ve yuvaya erken başlayan çocuklar elbette ki daha fazla hasta olurlar.
 
ÜST SOLUNUM YOLU VE ALT SOLUNUM YOLU NEDİR?
 Üst solunum yolu kulak,burun,sinüsler,boğaz ve larinks (ses tellerinin bulunduğu bölge)ten oluşur.Bronşlar,bronşların altındaki bronşiyol denen küçük ampülcükler ve akciğer dokusu ise alt solunum yolunu oluşturur.
Üst solunum yolu enfeksiyonları,genel üst solunum yolu enfeksiyonu,nezle,kulak iltihapları,boğaz iltihapları,sinüzit,krup gibi hastalıklardır.
Alt solunum yolu hastalıkları ise zatüre,bronşit,bronşiyolit gibi hastalıklardır.
 
HASTALIKLAR
 
1-NEZLE
Pediatride görülen hastalıklar içinde en sık rastlanılanlarından biridir.
Etkeni:Rhinovirüs,coronavirüs gibi virüsler
Kuluçka dönemi:Genellikle 3-7 gün
Bulaştırıcılık:Burun akıntısı geçene kadar,genellikle 1 hafta
Süresi:Ortalama 1 hafta
Seyri:Çoğu çocukta burun akıntısı,hafif öksürük ve boğazda hafif kızarıklık olabilir.
Ateş çoğu kez gözükmez, ancak bazı çocuklarda 40’a kadar varabilir.Bu ikincil bir bakteri enfeksiyonu olmadan da olabilir.Burun akıntısı birkaç gün sonra epitel hücreler atıldığı için biraz koyulaşır,yeşilimsi bir kıvam kazanır.Bu illa bakteriyel bir enfeksiyon ilave olduğu anlamına gelmez.
Tedavi:Antibiyotiklerin yeri yoktur. Soğuk algınlığı ilaçlarının çocuklardaki etkinliği kanıtlanmadığı gibi güvenlik verileri de,özellikle 2 yaş altında yeterli değildir.
Özellikle burunun erken dönemde tuzlu su solüsyonlarıyla temizlenip açılması önemlidir.Nem makineleri çocuğu rahatlatmaya yardımcıdır.Bol sıvı,bal (1 yaş üstü) ,zencefil,kekik,taze sıkılmış meyve suları gibi doğal çareler yardımcı olabilir.
Eğer 14 gün içinde hastalık geçmiyor,ya da ikincil bir ateş ilave oluyorsa sekonder bir bakteri enfeksiyonu düşünmek gerekebilir.Böyle bir durumda antibiyotik gerekebilir.
Önleme:El yıkama önemli bir önleme yöntemidir.Erken dönemde burnun iyi temizlenip açık tutulması da,kulak enfeksiyonu gibi ikincil komplikasyonları önleyebilir.
 
2-ÜST SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONU
Genellikle nezle ve üst solunum yoluna dair viral enfeksiyonları ifade etmek için kullanılır.
Etkeni:Nezle gibi rhinovirüs,coronavirüs,adenovirüs,enerovirüs,RSV,parainfluenza virüsleridir.
Kuluçka dönemi:Virüse göre değişse de,genellikle 2-7 gün arasıdır.
Bulaştırıcılık:Genellikle öksürük ve burun akıntısı gibi belirtiler geçene kadar çocuk hastalığı bulaştırabilir.Ortalama 1 haftadır.
Süresi:Ortalama bir haftadır.
Seyri:Çoğu çocukta burun akıntısı,öksürük,boğaz ağrısı gibi bulgular birlikte olur.Ateş de özellikle adenovirüs, parainfluenza virüsü gibi etkenlere bağlı olarak görülebilir.
Tedavi:Virüse bağlı üst solunum yolu enfeksiyonunda antibiyotiklerin yeri yoktur.Boğazda ya da burunda kızarıklık ya da yeşil burun akıntısı da illa ki antibiyotik gerektirmez. Antibiyotik ancak doktor tarafından ikincil bir bakteri enfeksiyonu teşhisi konduğu zaman kullanılır.
ÖNLEME:El yıkama.C vitaminin ilk dönemde etkisi olabileceği düşünülüyor.Probiyotiklerin üst solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruma sağlayabileceğine dair çalişmalar mevcut.İlk dönemde burnu açık tutmak hastalığın ilerlemesini engelleyebiliyor.
 
3-RİNOSİNÜZİT
Artık sinüzit terimi yerine rinosinüzit terimi yaygınlaşmıştır.Bu terim,sinüslerle birlikte burun mukozasının da etkilendiğini göz önüne almaktadır.
Rinosinüzit ya da sinüzit dendiğinde bir bakteri enfeksiyonu kastedilmektedir,ancak bu ayrımın iyi yapılması ve gereksiz antibiyotik kullanılmaması için yeni bir algoritma çıkmıştır.Tanı 10-14 günlük burun akıntısı ya da kötüleşen ateşli burun akıntısı ya da sinüs ağrısı gibi bulgularla konur.
Etkeni:Genellikle viral bir etkenin üzerine ilave olmuş pnömokok, H.influenza,M.cataralis gibi bakteriler.Anatomik etkenler de rol oynar
Kuluçka dönemi:Genellikle bakteri virüsün üzerine ilave olduğu için kuluçka dönemi olarak sınıflanabilecek bir dönem yoktur.
Süresi:Tedavisiz aylarca sürebilir,kronikleşebilir.Tedavi ile süresi genellikle 2 hafta kadardır.
Bulaştırıcılık:Sinüzit genellikle direk olarak çocuktan çocuğa bulaşan bir enfeksiyon değildir.
Seyri:Belirtiler yavaş yavaş ya da bir anda başlayabilir.Genellikle burun akıntısı,geniz akıntısı,yüzde basınç ya da ağrı hissi,koku alamama,ateş,öksürük,diş ağrısı gibi belirtiler olabilir.
Komplikasyonları:Eğer tedavi edilmezse nadir de olsa göz etrafında,kemikte ya da beyinde iltihaba neden olabilir.
Tedavi:10 gün düzelmeyen burun akıntısı olan ya da yeşil burun akıntısı 4-5 gün düzelmeyen çocuklarda antibşyotşk tedavisi önerilir.Eğer 48-72 saat içinde cevap yoksa dirençli bir mikroorganizma düşünülebilir.Burun damlaları tedaviye yardımcıdır.
Önleme:Nezle ya da üst solunum yolu enfeksiyonlarında burun temizliğine önem verilmesi.Evde sigara içilmemesi.Allerjik hastalıkların tedavi edilmesi

4-AKUT ORTA KULAK İLTİHABI
Akut orta kulak iltihabı ya da otitis media,orta kulaktaki enflamasyonla tanımlanır.
Etkeni:Hem pek çok üst solunum yolu enfeksiyonu etkeni virüs hem de pnömokok,h.influenza,moraxella cataralis gibi bakterilerdir.Aşılamalar bakteri görülme oranını azaltmıştır.Grip ve RSV sonrası sıklıkla ikincil bakteriye bağlı kulak enfeksiyonu görülür.
Kuluçka dönemi:Viral etkenlerde genellikle 3-7 gündür.Bakteriler de virüslerin üzerine ilave oldukları için tam bir kuluçka döneminden söz edilemez.
Süresi:Etkene göre kendi kendine 5-7 günde iyileşebileceği gibi kronikleşebilir.
Seyri:Kulak ağrısı,ateş,iştahsızlık,kusma gibi bulgularla kendini gösterebilir.
Komplikasyonları:Eğer bakteriye bağlı ise çene kemiğinin iltihabı gibi komplikasyonlara neden olabilir.Sık görülen kulak iltihaplarına bağlı olarak duyma kaybı da olabilir.Bazen kulak enfeksiyonu sonrası 1-3 ay kulakta sıvı birikebilir.Bu normal ama doktor tarafından sıkı kontrol gerektiren bir durumdur.
Tedavi:Son yıllarda dünyanın pek çok yerinde 2 yaşın üstünde ve hasta görünmeyen çocuklarda iki gün antibiyotiksiz bekleme seçeneği kabul görmüştür.iki yaşın altında ya da kulak ağrısı ya da ateşi olan çocuklarda antibiyotikler kullanılır.Ayrıca ağrı kesici ateş düşürücüler kullanılabilir.Antibiyotiksiz bekleme seçeneğinde eğer 48-72 saatte düzelme olmazsa antibiyotik kullanılır.
Koruma:Grip,pnömokok ve karma aşılar önemli koruma sağlar.Evde sigara içilmemesi,anne sütü,üst solunum yolu enfeksiyonunun başında burunun açılmasına önem verilmesi de önemli korumalardir.
5-VİRAL FARENJİT
Aslında çocuklarda farenjitlerin %90 a yakını virüslere bağlıdır.Ancak %10 u streptokoka bağlıdır.Dört tane sık görülen tipi vardır.
a)     Enfeksiyoz mononükleoz (Mono ya da öpücük hastalığı)
Etkeni:Epstein Barr virüsü
Kuluçka dönemi:1-2 ay
Süresi:7-10 gün arası,bazılarında daha uzun seyri olabilir.
Seyri:İki,üç günlük halsizlik,bulantı gibi belirtileri takiben 39 derecelere varan ateş,boğaz ağrısı ve farenjit,ön ve arka boyun bezelerinde şişme ve zaman zaman ağrı.Bazı hastalarda karaciğer ve dalakta büyüme ve sarılık gibi belirtiler görülebilir.Bazı hastalarda da hafif bir döküntü vardır.Uzun süre yorgunluk,halsizlik görülebilir.Bazen belirti vermeden de geçirilebilir.
Beta streptokoka bağlı farenjit ile ayrımı güç olabilir.Mononun kesin teşhisi kan tehlilleri iledir.Bazı çocuklarda mono,streptokok enfeksiyonu ile beraber görülebilir.Bazı çocuklarda da streptokok taşıyıcılığı olduğu için streptokok testleri pozitif çıkabilir.
Komplikasyonları:Nadir de olsa dalağın rüptürüne (patlamasına) neden olabilir.Mono teşhisi alan çocuklar dalağın normal boyutuna indiğinden emin olunana kadar kompetitif sporlardan uzak durmalıdır.
Nadir de olsa kronikleşebilir.
Tedavi:Direk bir tedavisi yoktur. Bazı hastalarda yatak istirahati gerekebilir.
Ateş düşürücüler ve boğazı rahatlatacak semptomatik tedaviler kullanılabilir.
Enfeksiyoz mononukleoz geçiren çocuk sıkı bir şekilde doktor takibinde olmalıdır.
b)Herpanjina
Etkeni:Cocksackie A ve B virüsleri
Kuluçka dönemi:3-4 gün
Süresi: 5-6 gün
Seyri:Ateş,boğaz ağrısı ve boğazın arka kısmında bulunan sivilceciklere neden olur.İştahsızlık,bulantı,kusma,karın ağrısı gibi belirtiler de olabilir.
Ağızdan alım kısıtlandığı zaman sıvı kaybı da görülebilir.
Komplikasyonları:Çok nadiren kaburgalarda ağrı ve kalp tutulumu gibi bulgulara neden olabilir.
Tedavi:Virüse bağlı olduğu için antibiyotikler etkisizdir.Bol sıvı,taze meyve suları ve bal ilaveli bitki çayları verilebilir.sıvıyı azar azar vermek gerekebilir.Boğaz ağrısı için semptomatik tedaviler işe yarayabilir.

c)Faringokonjunktival ateş
Etkeni:Adenovirüs
Kuluçka dönemi:4-5 gün
Süresi:4-5 gün
Seyri:Ateş (bazen yüksek seyredebilir),boğaz ağrısı,gözde kızarıklık ve akıntı gibi bulgular görülür.Oldukça bulaşıcıdır.Özellikle kreş ortamlarında hızla çocuktan çocuğa bulaşır.Bazı çocuklarda adenovirüs yalnızca boğaz enfeksiyonuna da neden olabilir.Boğaz kültürü ve boğaz testi genellikle negatiftir.
6-BAKTERİYEL FARENJİT
Aslında çocuklarda farenjitlerin ancak %10’u bakterilere bağlıdır.Bakteriya bağlı streptokok enfeksiyonunun en önemli nedeni streptokoklardır.Daha nadir olmakla beraber mycoplasma pneumonia adlı mikrop da neden olabilir.
 
 
STREPTOKOK FARENJİTİ
Etkeni-:Beta hemolitik streptokok denen bakteri
Kuluçka dönemi:2-5 gündür.
Süresi :Tedavi ile 2 gün tedavisiz genellikle 5-7 gündür.
Seyri:Ateş,boğaz ağrısı,karın ağrısı,iştahsızlık kusma gibi belirtilere neden olur.
Tipik olarak okul çocuklarının hastalığıdır. Ancak küçüklerde de görülebilir.
Bazen 1-2.gün kızıl döküntüsüne neden olabilir.Boğaz muayenesinde tipik olarak büyümüş kızarık bademcikler ile bademciklerin üzerini kaplayan beyaz bir tabaka (eksüda) görülür.Oldukça bulaşıcıdır.
Komplikasyonları:Streptokok enfeksiyonunun en önemli komplikasyonu akut eklem romatizmasıdır.9 gün içinde tedavi edilmesi bu komplikasyonu önler.
Ayrıca bademcik etrafında apse,selülit,kulak iltihabı gibi komplikasyonları olabilir.
Tedavi:Antibiyotikler,en çok da penisilin grubu antibiyotiklerdir.Antibiyotikler
genellikle oldukça etkindir.Yanıt 48-72 saat içinde genellikle görülür.

7-KIZIL HASTALIĞI
Etkeni-:Beta hemolitik streptokok denen bakteri
Kuluçka dönemi:2-5 gündür.
Süresi :Tedavi ile 2 gün tedavisiz genellikle 5-7 gündür
 


 
 

Önemli Bilgiler